ประเพณีการละเล่นผีตาโขน

ผีตาโขน

ผีตาโขน เป็นการละเล่นชนิดหนึ่ง ของคนอีสาน ผู้เล่นจะสวมหน้ากาก และแต่งตัวให้หน้ากลัว แต่ไม่ใช่การเชิญผีมาเข้าทรง เป็นการเล่นตลกอย่างหนึ่ง ในอดีตคนอีสานนิยมเล่นผีตาโขน ในงานบุญบั้งไฟ และงานบุญผะเหวด (พระเวส) มาโดยตลอด เหตุที่มีขบวนแห่ผีตาโขน เพราะมีความเชื่อว่า เมื่อพระเจ้ากรุงสัญชัย กับพระนางผุสดี ไปเชิญพระเวสสันดร และพระนางมัทรีกลับเมือง ขบวนแห่แหนเข้าเมือง มีคนป่าหรือผีป่า ที่เคยปรนนิบัติและเคารพรักพระเวสสันดร ร่วมขบวนมาส่งด้วย

ผีตาโขน ในขบวนแห่ จะแยกเป็น 2 ชนิดคือ ผีตาโขนใหญ่และผีตาโขนเล็ก
ผีตาโขนใหญ่ ทำเป็นหุ่นรูปผีทำจากไม้ไผ่ สานมีขนาดใหญ่กว่าคนธรรมดา ประมาณ 2 เท่าประดับตกแต่งรูปร่างหน้าตา ด้วยเศษวัสดุที่หาได้ในท้องถิ่น เวลาแห่ คนเล่น จะต้องเข้าไปอยู่ข้างในตัวหุ่น แต่ละปีจะทำผีตาโขนใหญ่เพียง 2 ตัวผีตาโขนชาย1ตัว หญิง1ตัว สังเกตจากเครื่องเพศ ปรากฏชัดเจนที่ตัวหุ่น ผู้มีหน้าที่ทำผีตาโขนใหญ่ จะมีเฉพาะกลุ่มเท่านั้น เพราะคนอื่นไม่มีสิทธิ์ทำ ต้องได้รับอนุญาตจากผี หรือเจ้าก่อน ถ้าได้รับอนุญาตแล้วต้องทำทุกปีหรือทำติดต่อกันอย่างน้อย 3 ปี

ผีตาโขนเล็ก ทุกคนไม่ว่าเด็กผู้ใหญ่ หญิงหรือชาย มีสิทธิ์ทำและเข้าร่วมสนุกได้ทุกคน แต่ผู้หญิงไม่ค่อยเข้าร่วม พราะเป็นการเล่นค่อนข้างผาดโผน และซุกซน 

หน้ากากผีตาโขน หน้ากากผีตาโขนเล็ก ทำจากส่วนที่เป็นโคน ของก้านมะพร้าว และหวดนึ่งข้าวเหนียว โดยนำมาเย็บติดกัน แล้วเขียนหน้าตา ทำจมูกเหมือนผี ส่วนชุดแต่งกายของผี มักมีสีฉูดฉาดบาดตา โดยอาจเย็บเศษผ้า เป็นเสื้อตัวกางเกงตัว หรือเย็บเป็นชุดติดกันตลอดตัวก็ได้ ข้อสำคัญคือต้องคลุมร่างกาย ให้มิดชิด